Septembar

POZNATI ROĐENI SEPTEMBRA MESECA: 

Fredi Merkjuri, britanski rok muzičar (5. IX 1946.) 

Elizabeta I, engleska kraljica (7. IX 1533.) 

Ričard I Plantagenet „Lavlje srce“, engleski kralj, jedan od vođa u Trećem krstaškom ratu (8. IX 1157.) 

Antonjin Dvoržak, češki kompozitor (8. IX 1841.) 

Lav Nikolajevič Tolstoj, ruski pisac (9. IX 1828.) 

Duško Trifunović, srpski književnik (13. IX 1933.) 

Agata Kristi, engleska književnica (15. IX 1890.) 

Miloš Crnjanski, srpski pisac (26. IX 1893.)

SVET 

1. IX 1666. Počeo je veliki požar u Londonu u kojem je stradalo 80% ovog grada. 

1939. Nemačka je napala Poljsku i zauzela njen zapadni deo, što je dva dana kasnije prouzrokovalo objavu rata Nemačkoj od strane Engleske i Francuske i početak Drugog svetskog rata. 

3. IX 1189. Ričard I Plantagenet „Lavlje srce“ krunisan je za kralja Engleske. 

1783. Velika Britanija, SAD, Francuska i Španija potpisale su Pariski mir, čime je završen Američki rat za nezavisnost. 

4. IX 1781. Španski naseljenici su osnovali „Grad naše gospe kraljice anđela“, današnji Los Anđeles.

1929. Nemački dirižabl „Grof Cepelin“ je okončao putovanje oko sveta. Let je trajao devet dana 20 sati i 23 minuta, a na vazdušnom brodu je bilo 40 članova posade i 14 putnika. 

9. IX 1956. Elvis Prisli se prvi put pojavio na televiziji u šouu Eda Salivana. 

1968. Prvi put je teniski turnir US Open održan na otvorenom.

1971. Džon Lenon je izdao album „Imagine“. 

11. IX 1962. Britanska pop grupa „Bitlsi“ snimila je prvi singl „Love me do“. 

12. IX 490. p.n.e. Na istočnoj obali Atike kod Maratona Atinjani su pobedili deset puta brojniju vojsku persijskog cara Darija. Vest o pobedi u Atinu je doneo glasnik Filided pretrčavši 40 kilometara, nakon čega je umro od premora. Po tom događaju se u modernom vremenu zove najduža trka u atletici. 

13. IX 1788. Njujork je postao glavni grad SAD-a. 

17. IX 1787. Delegati 12 od tadašnjih 13 država SAD potpisali su Ustav, i sada na snazi uz dodate amandmane, najstariji važeći ustav u svetu. 

19. IX 1893. Usvajanjem Izbornog zakona, Novi Zeland je postao prva zemlja u kojoj su žene dobile pravo glasa. 

1928. Miki Maus se prvi put pojavio na velikom ekranu. 

20. IX 1859. Patentiran je šporet na struju. 

1954. Prvi put je korišćen programski jezik FORTRAN. 

27. IX 1540. Injasio Lojola osnovao je jezuitski monaški red, koji je imao zadatak da vodi borbu protiv reformacije i svih protivnika katoličke crkve. 

1940. Potpisan je Trojni pakt o vojnom savezu između Nemačke, Italije i Japana, što je bila maska za prikrivanje osvajačkih ciljeva i pripremanje agresije. 

28. IX 1994. U najvećoj mirnodopskoj pomorskoj nesreći u Evropi, više od 900 ljudi poginulo je kad je u nevremenu u Baltičkom moru naspram finske obale potonuo feribot „Estonija“. 

30. IX 1846. Američki zubar Vilijam Morton prvi je upotrebio anesteziju (etar) prilikom vađenja zuba. 

1955. U automobilskoj nesreći je u 24. godini poginuo američki glumac Džejms Din, simbol uznemirene i pobunjene mladosti posle Drugog svetskog rata, čiji je tragičan kraj doprineo da preraste u svojevrstan mit.

SRBIJA 

1. IX 1963. Otvoren je stadion Crvene Zvezde 

3. IX 1884. Iz Beograda je krenuo prvi putnički voz na pruzi Beograd - Niš, prvoj u Srbiji. 

7. IX 1964. Postavljen je kamen temeljac na gradilištu HE „Đerdap“. 

8. IX 1331. Dušan Stefan Nemanjić je krunisan za kralja srpskih i pomorskih zemalja. 

1731. U Novom Sadu je otvorena latinsko-slovenska škola, koja je imala rang niže realne gimnazije. 

11. IX 1921. Osnovan je Jugoslovenski atletski savez. 

14. IX 1219. Proglašena je autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, koju je kod vizantijskog cara Teodora I Laskarisa i nikejskog patrijarha Manojla I Haritopula izdejstvovao Sava Nemanjić, potom prvi srpski arhiepiskop sa sedištem u manastiru Žiča. 

23. IX 1893. U Beogradu je stavljena u pogon prva javna električna centrala u Srbiji. 

24. IX 1863. U Beogradu je osnovana Velika škola koja je imala Filozofski, Pravni i Tehnički fakultet, a nastava održavana u Kapetan-Mišinom zdanju. 

1868. U Subotici je osnovana Gradska muzička škola, prva muzička škola na području Srbije. 28. IX 1990. U Skupštini Srbije usvojen nov Ustav, uveden višestranački politički sistem, a pokrajine Vojvodina i Kosovo postale teritorijalne autonomije.

OBIČAJI 

21. IX UN ovaj dan obeležavaju kao Dan mira. Ustanovljen je 1981., a službeno je uveden 2002. godine. 22. IX Danas je Dan bez automobila. Prvi put je ovaj Dan obeležen 1999. godine.

Pripremila Dragica Sredojev, nastavnica istorije