Decembar

POZNATI ROĐENI DECEMBRA MESECA:

Jovan Jovanović Zmaj, srpski pesnik (6. XII 1833.)
Uroš Predić, srpski slikar, član SANU (7. XII 1857.)
Meri Stjuart, škotska kraljica (8. XII 1542.)
Jakov Ignjatović, srpski pisac (8. XII 1824.)
Džim Morison, američki muzičar (8. XII 1943.)
Nostradamus, francuski astrolog i prorok (14. XII 1503.)
Ludvig Van Betoven, nemački kompozitor (16. XII 1770.)
Đakomo Pučini, italijanski kompozitor (22. XII 1858.)
Isak Njutn, engleski matematičar, fizičar i astronom (25. XII 1642.)

SVET

2. XII 1804. Papa Pije VII u Parizu krunisao Napoleona Bonapartu za cara Francuske

5. XII 1934. žene u Turskoj dobile pravo glasa

6. XII 1507. nemački kartograf Martin Valdzemiler objavio prvu geografsku kartu novog kontinenta, kojem je dao naziv Amerika, po imenu Ameriga Vespučija

6. XII 1768. objavljeno prvo izdanje „Enciklopedije Britanike“

7. XII 1941. japanski avioni napali američku pomorsku bazu u Perl Harburu na Havajima i uništili veliki broj aviona i brodova (povod da SAD uđu u II sv. rat)

8. XII 1980. u Njujorku ubijen bivši član Bitlsa, Džon Lenon

10. XII 1902. završena izgradnja Asuanske brane u Egiptu, kojom je regulisan tok reke Nil

10. XII 1948. Generalna skupština Ujedinjenih nacija usvojila Univerzalnu deklaraciju o pravima čoveka. Taj datum se obeležava kao Dan ljudskih prava.

11. XII 1946. Generalna skupština UN osnovala UNICEF – Međunarodni fond UN za pomoć deci

13. XII 1642. holandski moreplovac Abel Tasman otkrio Novi Zeland

14. XII 1911. norveški istraživač Ruald Amundsen prvi stigao na Južni pol

15. XII 1964. Kanadski parlament zvanično usvojio javorov list kao simbol na službenoj zastavi Kanade

17. XII 1903. braća Vilbur i Orvil Rajt izvela prvi uspešan let avionom u istoriji vazduhoplovstva

17. XII 1989. emitovana prva epizoda crtane serije „Simpsonovi“

18. XII 1865. ukinuto ropstvo u SAD

21. XII 1937. u Holivudu održana premijera Diznijevog filma „Snežana i sedam patuljaka“

22. XII 1882. Tomas Edison izumeo električne sijalice na žici kao ukras za jelku

23. XII 1986. američki avion 'Vojadžer' prvi put obleteo celu zemaljsku kuglu bez dopunjavanja goriva.

25. XII 1741. švedski fizičar Anders Celzijus objavio skalu od 100 stepeni za merenje temperature.

26. XII 1898. Pjer i Marija Kiri otkrili prvi radioaktivni hemijski element i nazvali ga radijum

28. XII 1895. u pariskom restoranu "Gran kafe" braća Limijer organizovali prvu filmsku projekciju.

30. XII 1922. zvanično osnovan SSSR

31. XII 1991. Sovjetski Savez prestao da postoji

SRBIJA

1. XII 1918. u Beogradu proglašena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, s princem Aleksandrom I Karađorđevićem kao regentom i Beogradom kao prestonicom

4. XII 1371. umro car Stefan Uroš V, poslednji vladar iz dinastije Nemanjića

12. XII 1873. uveden dinar kao novčana jedinica

20. XII 1355. umro srpski car Stefan Uroš IV Dušan

27. XII 1882. ukazom kralja Milana Obrenovića uspostavljeni diplomatski odnosi Srbije i SAD

28. XII 1959. u Vinči kod Beograda pušten u rad prvi nuklearni reaktor u Jugoslaviji

29. XII 1835. umro Filip Višnjić, slepi guslar – pesnik

OBIČAJI

19. XII Srpska pravoslavna crkva danas slavi Svetog Nikolu. Ovaj praznik u narodu se najčešće naziva Nikoljdan. Posvećen je obeležavanju uspomene na dan smrti Čudotvorca koji je umro 19.decembra 343. Kod pravoslavnih Srba Sveti Nikola je najčešća krsna slava.

25. XII Hrišćani koji se pridržavaju gregorijanskog kalendara, danas slave Božić

31. XII Večeras ogromna većina čovečanstva dočekuje Novu godinu.

Prema antičkim piscima, proslavljanje Nove godine je nastalo od svetkovine radjanja Sunca, a gašenje i paljenje svetla u ponoć podseća na običaj starih Egipćana da u pola noći najave dolazak svetlosti.
Stari Persijanci su je proslavljali darujući jedni drugima jaja, a Rimljani skupocene poklone. Kao početak Nove godine 1. januar počeo je da se proslavlja u vreme vladavine rimskog državnika Julija Cezara, a kasnije su to prihvatili i hrišćani.

Neki narodi, naročito u Aziji i Africi, Novu godinu ne dočekuju na dan prihvaćen u najvećem delu sveta.

Pripremila Dragica Sredojev, nastavnica istorije

broj 3, godina I, decembar 2008.